Uprawa roślin w skrzyniach - jak przygotować podłoże i co sadzić?

Uprawa roślin w donicach jest popularna w Polsce niemal od zawsze, jednak ostatnio nasila się trend uprawiania ich w skrzyniach, które umieszczone są w ogrodzie. Tak zwane podwyższone grządki pozwalają lepiej wykorzystać miejsce, wygodniej pielęgnować rośliny i przygotować podłoże odpowiednie do uprawy warzyw czy ziół.

Zalety uprawy roślin w skrzyniach

Nieco bardziej tradycyjni amatorzy upraw mogą ze zdziwieniem spoglądać na niektórych, bardziej podążających za trendami entuzjastów. Uprawie roślin w skrzyniach towarzyszy często ich zdziwienie i brak zrozumienia tego, dlaczego po prostu nie wysiewać ich bezpośrednio do ziemi. Kiedy jednak bliżej przyjrzeć się tak zwanym podniesionym grządkom, to okazuje się, że rozwiązanie to ma wiele zalet, choć wymaga również regularnego podlewania, ponieważ ziemia w skrzyniach potrafi szybciej przesychać.

1. Przede wszystkim, o wiele łatwiej przygotować jest dzięki takiej uprawie glebę pod wymagania konkretnej rośliny lub ich grupy. Rozmaite warzywa i kwiaty mają inne wymagania co do kwasowości gleby, a także wymagają innych proporcji makro i mikroelementów, a więc też często i innych nawozów.
2. Dodatkowo taki sposób uprawy jest też o wiele bardziej efektywny przy dużo mniejszej ilości pracy. Zwykle ogranicza kopanie i ułatwia usuwanie chwastów. Nie oznacza to jednak, że chwasty w ogóle się nie pojawiają.
3. Brak konieczności kopania w połączeniu z mniejszą ilością schylania się sprawia, że podniesione grządki są idealnym rozwiązaniem dla seniorów i osób ograniczonych ruchowo. Z odpowiednimi modyfikacjami nawet osoby na wózku mogą uprawiać taki ogród. Wysokość i dostęp do skrzyni trzeba jednak dopasować do potrzeb konkretnej osoby, zwłaszcza jeśli pracuje przy niej na siedząco.
4. Taka uprawa pozwala łatwiej dobierać przepuszczalność podłoża i kontrolować jego wilgotność, ale w czasie upałów wymaga szczególnej uwagi. Niektóre rośliny mogą na przykład wymagać gleby piaszczystej, a o jej wilgotność ciężko dbać, jeżeli nie znajduje się ona w skrzyni.
5. Bardzo często też zdarza się, że w domowym ogrodzie masz jeden typ ziemi, podczas gdy jedne rośliny wolą ziemią próchniczą, inne lepiej czują się w piaszczystej, a jeszcze inne - w gliniastej. Dzięki podniesionym grządkom możesz więc stworzyć idealne warunki glebowe dla każdej rośliny.
6. Do tego łatwo przygotować jest skrzynie przed następnym sezonem. Prostsze stanie się nawożenie i inne prace.
7. Dzięki wysokiemu poziomowi dostosowania gleby pod uprawę konkretnych roślin możesz też uprawiać ich więcej na mniejszej powierzchni, dzięki czemu taka uprawa będzie o wiele wydajniejsza.
8. W skrzyniach można też rozpocząć uprawę niektórych odpornych na chłód roślin wcześniej, zwłaszcza pod osłonami, i przedłużyć sezon jesienią.
9. Łatwiej również założyć osłony przeciw owadom czy ptakom. Sama skrzynia nie zabezpiecza jednak upraw przed wszystkimi szkodnikami.

Od czego zacząć?

1. Aby zacząć przygodę z podniesionymi grządkami, potrzebna będzie przede wszystkim skrzynia. Niektórzy je kupują, a jeszcze inni - zbijają je samodzielnie z desek.
2. Bez względu na sposób wykonania, wymiary skrzyni powinny pozwalać na wygodne dosięgnięcie do roślin bez wchodzenia na podłoże. Szerokość pojemnika powinna mieć 1-1,2 metra, by dało się bez problemu dosięgnąć roślin rosnących w środku takiej skrzyni. Jeżeli ma ona jednak stać pod ścianą, to powinna ona wynosić jedynie 50-60 centymetrów.
3. Niektórzy wolą pojemniki prostokątne, a inni - kwadratowe. Te drugie sprawdzą się zwłaszcza w przypadku tych roślin, pomiędzy którymi trzeba zachować większe odstępy. Nic jednak nie stoi na przeszkodzie, by taka skrzynia była nawet okrągła - niektórzy wykorzystują do takiego rodzaju ogrodnictwa stare wielkie balie drewniane. Bardziej kreatywne i odważne osoby wykorzystują nawet metalowe wanny i inne przedmioty, które można przerobić na pojemniki do hodowli roślin.
4. Niektóre rośliny wymagają pełnego słońca, a inne potrzebują półcienia, a nawet całkowitego zacienienia. Dlatego położenie skrzyń warto dobrać do wymagań planowanych upraw; większość popularnych warzyw potrzebuje stanowiska dobrze nasłonecznionego.
5. Przydaje się także prosty kalendarz siewu i sadzenia. Niektóre warzywa, na przykład groch i rzodkiewka, znoszą chłodniejszą pogodę, podczas gdy pomidory oraz papryka wymagają wyższych temperatur.
6. Rozsady można przygotowywać w domu, w niewielkich doniczkach. Termin wysiewu i wynoszenia sadzonek na zewnątrz zależy jednak od gatunku. Ciepłolubnych pomidorów i papryki nie należy sadzić do nieosłoniętych skrzyń tylko dlatego, że nadszedł kwiecień.

Przygotowanie ziemi pod skrzyniami

Wysokość skrzyń często wynosi od 30 do 60 centymetrów, choć możliwe są również niższe i wyższe konstrukcje. W przypadku roślin o rozbudowanym systemie korzeniowym lepsza będzie wysokość 60 centymetrów. Uwzględnij też swój komfort - niektórzy nie lubią pojemników zbyt wysokich lub zbyt niskich. W przypadku niektórych warzyw, jak rzodkiewki, skrzynie mogą mieć zaledwie 15 centymetrów wysokości, jednak trzeba się będzie bardziej do nich schylać.

Przed ustawieniem skrzyń warto oczyścić podłoże ze śmieci i trwałych chwastów. Niektóre rośliny będą bowiem zapuszczać korzenie jeszcze głębiej niż do dna pojemnika. Skrzynie ustawiane bezpośrednio na gruncie najlepiej pozostawić bez dna, by woda mogła odpływać, a korzenie miały możliwość przerastania do gleby. Inaczej projektuje się skrzynie stawiane na tarasie czy utwardzonym podłożu - tam potrzebne są dno, odpływ i odpowiednia nośność konstrukcji.

Większe kamienie i przeszkody warto usunąć, jeśli utrudniają przygotowanie stanowiska. Bardzo zbitą glebę można lekko spulchnić, ale głębokie przekopywanie na 50-60 cm nie jest standardowo potrzebne. Nie ma też konieczności dodawania torfu i późniejszego wapnowania. Odczyn podłoża najlepiej sprawdzić przed ewentualną korektą pH, a strukturę ziemi poprawić dojrzałym kompostem.

Wymiary i przygotowanie skrzyń warto dopasować do miejsca oraz sposobu uprawy:

Przygotowanie gleby w skrzyniach

Kiedy gotowy jest grunt w ogrodzie, trzeba również przygotować ziemię w skrzyniach. Najlepsza będzie żyzna, przepuszczalna ziemia ogrodowa z dodatkiem dojrzałego kompostu. Nie trzeba mieszać jej na sztywno określoną głębokość 30-40 cm. Systemy korzeniowe warzyw różnią się znacznie, a wiele gatunków ukorzenia się głębiej niż na 20 cm. Kwiaty i zioła - w szczególności byliny - zapuszczają już korzenie o wiele głębiej. Wiele osób hoduje w skrzyniach też krzewy owocowe. Tutaj dobrze jest bardzo porządnie wymieszać ziemię. Potrzebne będą do nich też wyższe skrzynie.

Gleba w skrzyni nie powinna być zbita - korzenie potrzebują również powietrza. Podłoże można sprawdzić dłonią: po lekkim ściśnięciu powinno zachowywać pewną strukturę, ale łatwo się rozkruszać. Ciężką ziemię lepiej poprawić kompostem i odpowiednim składnikiem strukturalnym niż automatycznie dosypywać torf.

Zadbaj o obecność kompostownika w ogrodzie. Możesz go zbić z drewna, ale możesz też kupić kompostownik z tworzywa sztucznego. Czas dojrzewania kompostu zależy głównie od składu materiału, wilgotności, napowietrzania i temperatury. Sam plastikowy pojemnik nie gwarantuje gotowego kompostu w dwa miesiące. Kompost posłuży ci przede wszystkim na końcu sezonu, kiedy to wkopiesz go w puste już skrzynie. Tak samo możesz też postąpić na początku sezonu, uzupełniając je dodatkową ziemią i mieszając ją z kompostem.

Planowanie obecności roślin w skrzyniach

Dokładnie zaplanuj, jakie rośliny będziesz uprawiać w skrzyniach. Zapoznaj się z informacjami, na jaką głębokość korzenie zapuszczają. W jednej skrzyni raczej też nie sadź roślin niskich i wysokich, gdyż te wysokie zablokują dostęp tym niskim do słońca.

_{Sadzenie roślin w skrzyniach}

Jeżeli wiesz już dokładnie, jakie chcesz uprawiać rośliny, pogrupuj je pod względem wymagań glebowych. Na opakowaniach nasion często znajdują się informacje o wymaganiach uprawowych, choć dokładny zakres pH nie zawsze jest podany. Jest on bardzo ważny, gdyż roślina w glebie, która będzie dla niej zbyt kwaśna lub zbyt zasadowa, nie będzie w stanie efektywnie pobierać składników odżywczych z gleby i nawet nawożenie może tutaj nie pomóc. Zaopatrz się w niedrogi test do mierzenia kwasowości gleby. Na nią wpływają również nawozy, szczególnie te mineralne. Niektóre nawozy przy długotrwałym stosowaniu wpływają na odczyn ziemi, ale nie oznacza to potrzeby natychmiastowego wapnowania po każdym nawożeniu. Ewentualną korektę warto oprzeć na pomiarze pH.

Jakie warzywa najlepiej sprawdzą się przy podniesionych grządkach?

Orientacyjne terminy uprawy wybranych warzyw w nieosłoniętych skrzyniach w Polsce:

Podane terminy są orientacyjne. W chłodniejszych regionach i przy późnych przymrozkach sadzenie roślin ciepłolubnych może wymagać przesunięcia, nawet jeśli kalendarz wskazuje już drugą połowę maja.

Warzywa bardzo dobrze uprawia się w skrzyniach. Podniesione grządki sprawdzają się w przypadku roślin strączkowych, dyniowatych, ale też i bardzo skorzystają na takiej uprawie pomidory, papryki, a także różne rodzaje kapusty i sałaty.

• Rośliny strączkowe mają różne wymagania. Groch można siać bezpośrednio do skrzyni już w marcu lub kwietniu, gdy ziemia nadaje się do uprawy. Fasola potrzebuje cieplejszego podłoża, dlatego zwykle wysiewa się ją w maju, po ustąpieniu ryzyka przymrozków.
• Paprykę najlepiej uprawiać z rozsady. Nasiona wysiewa się najczęściej w lutym lub marcu, natomiast do nieosłoniętych skrzyń sadzonki trafiają zwykle w drugiej połowie maja, kiedy minie zagrożenie przymrozkami.
• W przypadku pomidorów również przygotowuje się rozsady, zwykle wysiewając nasiona w marcu. Na zewnątrz sadzi się je najczęściej po połowie maja, zależnie od pogody i regionu. Zbyt wczesny siew w domu może skończyć się nadmiernie wyciągniętymi sadzonkami.
• Rozsadę niektórych odmian kapusty, sałaty, brokułów i kalafiorów można przygotowywać wczesną wiosną. Terminy zależą od odmiany i planowanego zbioru. Karczochy i seler naciowy wymagają osobnego planowania rozsady, a młode rośliny wrażliwe na przymrozki powinny być odpowiednio chronione.
• Takie warzywa jak ogórki, dynie, cukinie czy kabaczki wysiewa się do skrzyń dopiero po ogrzaniu gleby i ustąpieniu ryzyka przymrozków, zazwyczaj od drugiej połowy maja. Rozsadę można przygotować wcześniej, zwykle od drugiej połowy kwietnia.

Podpory przydadzą się fasoli tycznej, grochowi i ogórkom prowadzonym pionowo. Dynie oraz cukinie zwykle rosną po powierzchni grządki lub poza jej obrębem i nie wymagają rusztowań. Rośliny dyniowate korzystają z żyznej gleby z dodatkiem dojrzałego kompostu, lecz fasola i groch zazwyczaj nie potrzebują intensywnego nawożenia azotem. Nadmiar nawozu nie gwarantuje ani większych, ani smaczniejszych plonów.

Marchew i pietruszkę korzeniową można wysiewać bezpośrednio do skrzyń już wiosną, często od marca lub kwietnia, gdy gleba nadaje się do uprawy. Seler korzeniowy uprawia się natomiast z rozsady. Istnieją też wczesne odmiany marchwi, które możesz wysiać już w marcu lub kwietniu do skrzyń, ale muszą być one przykryte folią lub agrowłókniną celu ochrony przed mrozem. Zawsze dbaj o odpowiednie odstępy pomiędzy roślinami. Na opakowaniu nasion zawsze znajduje się informacja, w jakiej odległości od siebie sadzić nasiona lub rozsady. W skrzyniach można rozsądnie wykorzystać miejsce, ale nie należy automatycznie zmniejszać odstępów zalecanych dla danej odmiany. Zbyt gęsty siew ogranicza przewiewność i zwiększa konkurencję o wodę oraz składniki pokarmowe. Wielką zaletą skrzyń jest też to, że na małej powierzchni możesz posiać takie rośliny, które zbiera się szybko i takie, na które trzeba zaczekać. Pomiędzy kapustą posiej więc na przykład rzodkiewki. Na zbiór kapusty zaczekasz znacznie dłużej, ale rzodkiewki będą dobre już po czterech tygodniach.

Idealna do uprawy w skrzyni jest sałata, którą możesz wysiewać nawet kilka razy w roku do tej samej skrzyni, a pomiędzy kolejnymi falami wysiewu zasilaj ziemię naturalnymi nawozami, które będą paliwem dla nowych roślin. Podobne zbiory można jednak uzyskać także na zwykłych grządkach, jeśli gleba jest dobrze przygotowana, a uprawy właściwie prowadzone. Podniesione grządki to więc idealne rozwiązanie, które do tego może być bardzo estetyczne. Poza tym możesz poszczególne pojemniki łączyć przy pomocy wspólnych rusztowań, osiągając ciekawe efekty estetyczne. Zadbaj też o obecność dookoła pojemnika ławeczek. Niektórzy montują też jakiś rodzaj ławeczki - lub innego siedziska - na brzegu skrzyni. W taki sposób na przykład osoba starsza może spokojnie pracować sobie przy skrzyni na siedząco.