Odkwaszanie gleby - czym, kiedy i jak odkwasić ziemię w ogrodzie?

Odkwaszanie gleby - na czym polega? Kwasowość gleby to jeden z najistotniejszych czynników rozwoju roślin. Optymalna dla wielu gatunków, lekko kwaśna gleba pozwala roślinom na prawidłowy wzrost, natomiast zbyt kwaśna lub zasadowa może ten wzrost ograniczać. Są jednak rośliny, które właśnie w kwaśnym podłożu czują się najlepiej. W poniższym wpisie postaramy się rozważyć problem zbyt kwaśnej gleby oraz sposoby na to, żeby jej kwasowość uległa obniżeniu.

Odkwaszanie gleby

Na zbyt kwaśnej glebie niektóre gatunki roślin nie udadzą się tak, jak na podłożu o optymalnym zakwaszeniu. Pobieranie części składników pokarmowych może zostać ograniczone, a inne będą łatwiej wymywane poza strefę korzeni. Zahamowany zostanie również rozwój niektórych drobnoustrojów, które korzystnie wpływają na uprawy. Przy bardzo niskim pH wzrasta ponadto rozpuszczalność niektórych metali, w tym glinu, który w nadmiernej ilości może działać toksycznie na korzenie roślin.

Odpowiednie odkwaszanie gleby jest w stanie podnieść jej wartość pH do poziomu, który pozwoli konkretnej roślinie rozwijać się w sposób optymalny. Dla wielu popularnych roślin ogrodowych korzystny jest odczyn lekko kwaśny lub zbliżony do obojętnego, często w granicach pH 6,0-7,0. Nie jest to jednak zasada dotycząca wszystkich gatunków. Borówki amerykańskie, wrzosy czy różaneczniki wymagają zdecydowanie kwaśniejszego podłoża i nie należy go odkwaszać tylko dlatego, że pomiar wykazał niskie pH. Przy odczynie odpowiednim dla danej uprawy mikroflora glebowa może się lepiej rozwijać, a rośliny skuteczniej pobierają potrzebne składniki odżywcze.

Jak odkwaszać glebę?

Odkwaszanie gleby powinno być przeprowadzone po uzyskaniu właściwego wyniku pomiaru, który potwierdzi, że podłoże jest zbyt kwaśne dla planowanych upraw. Pomiar taki dobrze jest wykonać, kiedy zauważymy, że nasze działania nie przynoszą satysfakcjonujących efektów, a także przed założeniem nowych grządek, trawnika czy rabaty. Nie ma natomiast potrzeby wapnowania ziemi przy każdym siewie lub sadzeniu. Jeżeli odczyn jest prawidłowy, dodatkowa dawka wapna może przynieść więcej szkody niż pożytku.

W celu odkwaszenia gleby najczęściej zastosowanie mają nawozy wapniowe oraz wapniowo-magnezowe. Występują one w dwóch podstawowych rodzajach:

• Tlenkowe - zawierające między innymi tlenek wapnia (CaO), a w niektórych produktach również związki magnezu. Działają szybko, ale są silnie reaktywne, dlatego stosuje się je przede wszystkim na glebach cięższych, zgodnie z zaleceniami producenta.
• Węglanowe - zawierające węglan wapnia (CaCO₃) lub węglany wapnia i magnezu. Działają zazwyczaj łagodniej i wolniej, dzięki czemu nadają się również na gleby lekkie. Do tej grupy należą między innymi wapno kredowe i dolomit.

Oba rodzaje nawozów mają ten sam podstawowy cel, ale nie powinno się ich stosować zamiennie bez uwzględnienia właściwości gleby. W niewielkim ogrodzie, szczególnie na lekkim, piaszczystym podłożu, nawozy węglanowe są zwykle bezpieczniejszym wyborem. Wapno tlenkowe działa znacznie gwałtowniej i przy niewłaściwej dawce może spowodować zbyt szybki wzrost pH.

Nawozy odkwaszające charakteryzują się różną szybkością działania. W przypadku niektórych produktów zmiana odczynu będzie widoczna stosunkowo szybko, inne potrzebują kilku miesięcy, a pełniejszy efekt może ujawnić się dopiero w kolejnym sezonie. Zależy to między innymi od rodzaju nawozu, jego rozdrobnienia, wilgotności oraz właściwości podłoża. Kwaśna gleba może również charakteryzować się niedoborami różnych składników mineralnych, między innymi magnezu. Nawozy wapniowe bywają więc wzbogacane o ten składnik. Przed zakupem konkretnego preparatu dobrze jest sprawdzić jego skład, zwłaszcza jeśli badanie gleby wykazało niedobór magnezu. Popularnym nawozem wapniowo-magnezowym jest dolomit, choć nie należy zakładać, że będzie potrzebny na każdej kwaśnej glebie.

Jak i kiedy odkwasić glebę?

Stosowanie nawozów odkwaszających najlepiej jest zostawić na okres jesienny, po zakończeniu upraw i przed przekopaniem gleby. W przypadku nawozów węglanowych możliwe jest również zastosowanie ich bardzo wczesną wiosną, o ile pozwalają na to warunki i zalecenia producenta. Dzięki temu można przygotować podłoże przed rozpoczęciem sezonu. Trzeba jednak uwzględnić czas potrzebny na reakcję nawozu z glebą, ponieważ samo rozsypanie wapna nie oznacza natychmiastowego uzyskania odpowiedniego pH.

Jeżeli chodzi o dawki nawozu, nie można przyjąć jednej wartości odpowiedniej dla każdego ogrodu. Znaczenie ma nie tylko aktualne pH, ale również rodzaj gleby, jej zdolność do utrzymywania odczynu oraz zawartość składnika odkwaszającego w wybranym nawozie. Gleba ciężka może wymagać znacznie większej dawki niż piaszczysta, nawet przy podobnym wyniku pomiaru. Z tego powodu podawanie kilku kilogramów nawozu bez wskazania powierzchni i początkowego odczynu byłoby mylące.

W praktyce ogrodniczej najlepiej zacząć od zbadania pH, określenia rodzaju gleby i sprawdzenia zaleceń dawkowania konkretnego preparatu. Przy większej powierzchni warto zlecić analizę próbki do stacji chemiczno-rolniczej. Wynik pomoże ustalić rzeczywiste potrzeby wapnowania. Nie należy też próbować podnosić bardzo niskiego pH jedną nadmierną dawką. Czasami korzystniejsze będzie rozłożenie zabiegu na etapy i ponowne sprawdzenie odczynu przed zastosowaniem kolejnej porcji nawozu.

Jak nie odkwaszać gleby?

W przypadku roślin wieloletnich nawozy wapniowe można rozsypywać na powierzchni gleby pomiędzy roślinami, unikając bezpośredniego kontaktu preparatu z liśćmi i pędami. Jeżeli pozwalają na to warunki, należy delikatnie wymieszać nawóz z wierzchnią warstwą podłoża i zastosować go zgodnie z instrukcją producenta. Nie oznacza to jednak, że każdy preparat nadaje się do użycia podczas wzrostu roślin. Szczególnej ostrożności wymagają nawozy tlenkowe, dlatego termin i sposób ich stosowania trzeba dostosować do rodzaju uprawy.

Żeby odkwaszanie gleby przyniosło korzystny wynik, nie należy również bez zastanowienia łączyć wapnowania z innymi zabiegami nawożenia. Szczególnie niewskazane jest jednoczesne stosowanie wapna z obornikiem i nawozami zawierającymi azot w formie amonowej, ponieważ może to prowadzić do strat azotu. Między takimi zabiegami należy zachować odpowiedni odstęp, zgodny z zaleceniami nawozowymi. Trzeba uważać również na nadmierne wapnowanie, które może ograniczyć dostępność niektórych mikroelementów. Bezpośrednio po zastosowaniu szybko działającego nawozu odkwaszającego nie należy też pochopnie rozpoczynać siewu lub sadzenia. Odpowiedni termin zależy od użytego produktu oraz warunków uprawy.

Aby gleba utrzymywała odczyn odpowiedni dla uprawianych roślin, konieczne jest jej systematyczne badanie. W przydomowym ogrodzie można sprawdzać pH przed zakładaniem nowych upraw, po przeprowadzonym wapnowaniu oraz wtedy, gdy rośliny zaczynają gorzej rosnąć mimo właściwego nawożenia i pielęgnacji. Nie zawsze trzeba robić to co roku. W przypadku stabilnego podłoża często wystarcza kontrola co kilka lat, natomiast po odkwaszaniu warto wcześniej sprawdzić, czy zabieg przyniósł zamierzony efekt.

Do badania możemy wykorzystać prosty kwasomierz ogrodniczy, zestaw kolorymetryczny lub elektroniczny miernik pH. Najdokładniejszą ocenę potrzeb wapnowania uzyskamy jednak w laboratorium, które oprócz odczynu może uwzględnić także właściwości gleby. Sam wynik pH nie jest jeszcze wskazaniem do rozsypania wapna. Najpierw trzeba wiedzieć, jakie rośliny chcemy uprawiać i czy rzeczywiście potrzebują mniej kwaśnego podłoża.