Często, zamiast kupować sadzonki kwiatów i warzyw, decydujemy się na samodzielny wysiew nasion na balkonie, tarasie lub w ogrodzie. Od jakości zastosowanego materiału siewnego zależy w dużym stopniu wielkość plonu w przypadku warzyw, a także bujność wzrostu i obfitość kwitnienia w przypadku roślin dekoracyjnych. Jakość nasion ma również ogromny wpływ na zdrowie roślin.
Na rynku dostępnych jest bardzo wiele rodzajów nasion. Są one sprzedawane w torebkach, luzem na wagę lub na sztuki, albo w formie taśmy papierowej ułatwiającej siew. Większość nasion jest sprzedawana w formie naturalnej. Dostępne są jednak również nasiona otoczkowane, czyli pokryte specjalną powłoką poprawiającą przede wszystkim ich właściwości siewne. Co prawda są one droższe niż te naturalne, ale mają wiele zalet. Ułatwiają precyzyjny wysiew, ograniczają straty materiału siewnego, a niektóre rodzaje otoczek mogą dodatkowo wspomagać początkowy rozwój roślin.
Co to są nasiona otoczkowane?
Tego rodzaju nasiona są pokryte specjalną warstwą, której podstawowym zadaniem jest zwiększenie i wyrównanie ich wielkości oraz nadanie im regularnego kształtu. Dzięki temu drobne nasiona łatwiej chwytać, liczyć i umieszczać w podłożu w odpowiednich odstępach. Otoczka może dodatkowo zawierać substancje wspomagające kiełkowanie i początkowy wzrost roślin, a w niektórych produktach także dopuszczone do danego zastosowania środki ochronne. Nie jest to jednak obowiązkowy składnik każdej otoczki. Do jej wytwarzania wykorzystuje się różne materiały mineralne i organiczne, między innymi glinki, kaolin, węglan wapnia oraz odpowiednie substancje wiążące.
Przed przystąpieniem do otoczkowania nasiona są zazwyczaj selekcjonowane. Wybiera się materiał siewny o odpowiednich parametrach jakościowych, co jest szczególnie ważne ze względu na koszt jego dalszego przygotowania. Nie oznacza to jednak gwarancji kiełkowania wszystkich nasion. Na ich zdolność kiełkowania wpływają zarówno cechy samego materiału, jak i warunki przechowywania oraz późniejszego siewu.
Warto również odróżnić nasiona otoczkowane od zaprawianych. Otoczkowanie polega na pokryciu nasiona warstwą materiału zmieniającą przede wszystkim jego wielkość i kształt. Zaprawianie natomiast służy zastosowaniu określonych preparatów ochronnych. Obie technologie mogą być ze sobą łączone, ale nie każde nasiono otoczkowane jest jednocześnie zaprawione środkiem ochrony roślin. Informacji o składzie i przeznaczeniu produktu należy szukać na opakowaniu.
| Cecha | Nasiona zwykłe | Nasiona otoczkowane | Nasiona zaprawiane |
|---|---|---|---|
| Wygląd | Naturalny kształt i wielkość | Powiększone, zazwyczaj bardziej regularne | Zwykle zachowany naturalny kształt, często zmieniony kolor |
| Główny cel | Wysiew bez dodatkowej powłoki | Ułatwienie precyzyjnego siewu | Ochrona przed określonymi zagrożeniami zgodnie z działaniem zaprawy |
| Łatwość wysiewu | Zależna od wielkości nasion | Szczególnie wygodne przy bardzo drobnych nasionach | Zwykle podobna do nasion nieotoczkowanych |
| Ochrona przed chorobami | Brak dodatkowej ochrony wynikającej z powłoki | Tylko jeśli produkt zawiera odpowiednie substancje ochronne | Zależna od rodzaju zastosowanej zaprawy |
| Kiełkowanie | Zależne od jakości nasion i warunków uprawy | Wymaga odpowiedniego nawilżenia otoczki | Zależne od jakości nasion, zaprawy i warunków uprawy |
Nasiona roślin ozdobnych przeznaczone do amatorskiej uprawy również bywają otoczkowane. Dotyczy to zwłaszcza gatunków o bardzo drobnych nasionach, których pojedynczy wysiew jest utrudniony.
Przykładem mogą być petunie i begonie. Często można spotkać także otoczkowane nasiona warzyw. Wśród gatunków dostępnych w takiej formie znajdują się na przykład:
- sałata,
- marchew,
- pietruszka,
- cebula,
- por,
- niektóre odmiany kapustnych.
Nie oznacza to, że wszystkie nasiona tych roślin są otoczkowane. Zależy to od producenta, odmiany i przeznaczenia materiału siewnego.
Zalety nasion otoczkowanych
Choć cena nasion otoczkowanych jest wyższa niż tych naturalnych, to w wielu przypadkach warto w nie zainwestować. Możemy dzięki temu ograniczyć zużycie materiału siewnego i zaoszczędzić czas podczas wysiewu oraz późniejszej pielęgnacji roślin. Największą różnicę zauważymy przy bardzo drobnych nasionach, których równomierne rozmieszczenie bez dodatkowej otoczki bywa kłopotliwe.
Do korzyści z siewu nasion otoczkowanych możemy zaliczyć takie aspekty jak:
Możliwość dodatkowej ochrony przed patogenami glebowymi
Niektóre otoczki mogą zawierać substancje ograniczające określone zagrożenia dla kiełkujących nasion lub młodych roślin. Nie jest to jednak cecha wszystkich nasion otoczkowanych. Jeśli produkt nie zawiera odpowiedniego środka ochronnego, sama otoczka nie zapewnia ochrony przed chorobami grzybowymi, bakteriami czy szkodnikami glebowymi. Nawet w przypadku nasion zawierających substancje ochronne nie oznacza to całkowitego wyeliminowania późniejszych problemów z uprawą.
Łatwiejszy siew
Nasiona otoczkowane łatwiej wysiać. Dotyczy to zwłaszcza bardzo małych i lekkich nasion niektórych gatunków, przykładowo sałaty. Otoczka nakładana na nasiona sprawia, że są one zdecydowanie większe, cięższe i poręczniejsze. Łatwiej więc zarówno je policzyć, jak i posiać. Jest to szczególnie wygodne podczas siewu do palet rozsadowych czy niewielkich pojemników ustawionych na parapecie.
Wyrównanie materiału siewnego
Otoczkowanie nadaje nasionom bardziej regularny kształt i zbliżoną wielkość, co ułatwia ich równomierne rozmieszczenie. Nie oznacza to automatycznie większej zdolności kiełkowania, ponieważ ta zależy przede wszystkim od jakości samego nasiona i warunków uprawy. Właściwie przygotowany materiał może jednak ułatwiać uzyskanie bardziej uporządkowanych wschodów, szczególnie przy precyzyjnym wysiewie.
Duża wydajność nasion
Siew nasion otoczkowanych jest bardziej precyzyjny niż tych naturalnych. Łatwiej się je liczy i dzieli, co sprawia, że można dokonać bardziej precyzyjnego siewu. Zużywa się dzięki temu mniej materiału siewnego, ponieważ zamiast wysypywać kilka nasion w jedno miejsce, można umieścić pojedyncze nasiono tam, gdzie ma wyrosnąć roślina. Jest to szczególnie przydatne przy droższych odmianach.
Bardziej równomierne wschody
Nasiona otoczkowane są bardziej wyrównane pod względem wielkości, co pomaga zachować podobną głębokość i odstępy podczas wysiewu. Przy odpowiednio dobranych warunkach może to sprzyjać równomiernym wschodom. Trzeba jednak pamiętać, że kiełkowanie nadal zależy od temperatury, wilgotności podłoża i jakości materiału siewnego. Sama otoczka nie zastąpi właściwej pielęgnacji.
Mniejsza potrzeba przerywania siewek
Nasiona z otoczką są większe, dlatego ich wysiew może być znacznie precyzyjniejszy. Nie trzeba siać wielu nasion w jednym miejscu, a później usuwać części młodych roślin. Wybierając nasiona otoczkowane, możemy więc zaoszczędzić sobie sporo pracy. Nie oznacza to jednak, że przerywanie siewek nigdy nie będzie konieczne. Wszystko zależy od dokładności siewu i liczby roślin, które ostatecznie wykiełkują.
Siew nasion otoczkowanych
Nasiona z otoczką wymagają szczególnej uwagi podczas podlewania, ponieważ otaczająca je warstwa musi odpowiednio nasiąknąć wodą i rozmięknąć, aby nie utrudniała kiełkowania. Poza tym ich siew nie różni się zasadniczo od wysiewania zwykłych nasion tego samego gatunku. Trzeba przestrzegać zaleceń dotyczących głębokości umieszczania nasion w podłożu, temperatury oraz warunków świetlnych.
Siejemy je precyzyjnie, robiąc odpowiednie odstępy pomiędzy poszczególnymi nasionami. Ponieważ łatwiej umieścić je pojedynczo, nie ma potrzeby siania dużej ilości materiału "na zapas". To tylko marnowanie cennych nasion, ponieważ aby zapewnić roślinom optymalne warunki wzrostu, konieczne jest zachowanie między nimi odstępów. Jeśli zasiejemy ich za dużo, wówczas rośliny trzeba będzie przerwać.
Przy siewie nasion w otoczkach bardzo ważna jest wilgotność podłoża. Powinno być ono równomiernie wilgotne, aby otoczka mogła nasiąknąć wodą i stopniowo rozmięknąć. Nie należy jednak nadmiernie zalewać ziemi, ponieważ brak dostępu powietrza może utrudnić kiełkowanie i sprzyjać gniciu nasion. Szczególnie niekorzystne jest przesuszenie podłoża już po rozpoczęciu nawilżania otoczki. Dlatego lepiej podlewać delikatnie, ale regularnie, niż dopuszczać do całkowitego wyschnięcia powierzchni, a później obficie ją zalewać.
Z kolei, kiedy rośliny już wzejdą, pamiętajmy o dostosowaniu nawożenia i ochrony do ich rzeczywistych potrzeb. Nie można zakładać, że wszystkie substancje odżywcze i ochronne znajdują się w otoczce nasion. Wiele produktów nie zawiera ich wcale, a nawet jeśli otoczka została wzbogacona o określone składniki, nie musi to wystarczyć na cały okres uprawy. Dlatego dodatkowe nawożenie powinno wynikać z potrzeb roślin oraz zasobności podłoża, a nie z samego faktu zastosowania nasion otoczkowanych. Podobnie środki ochrony roślin stosuje się tylko wtedy, gdy są rzeczywiście potrzebne, odpowiednie dla danej uprawy i dopuszczone do użycia.
Nasiona z otoczką znajdziemy w dobrych sklepach ogrodniczych. Informacja o ich otoczkowaniu powinna być podana na opakowaniu. Przed zakupem warto również sprawdzić termin przydatności do siewu, zalecenia dotyczące przechowywania oraz ewentualny skład dodatkowych substancji zastosowanych w otoczce. Jest to bardzo ważne, ponieważ podczas długiego lub niewłaściwego przechowywania nasiona mogą tracić zdolność kiełkowania, niezależnie od tego, czy zostały otoczkowane, czy nie.