W okresie gdy rośliny wodne żółkną ,a woda jest jeszcze wystarczająco ciepła, należy usunąć wszystkie obumarłe części. Z powierzchni stawu trzeba zdjąć rośliny pływające, dzięki czemu w pochmurne i krótkie jesienne dni więcej światła przedostanie się do żyjących w wodzie ryb. Rośliny pochodzące z cieplejszego klimatu można przezimować w zbiorniku z wodą w ciepłym i jasnym pomieszczeniu. Gdy jesteśmy posiadaczami płytkiego zbiornika, który w całości zamarza zimą , koniecznie trzeba pomyśleć o żyjących w nim ryb.

Szkodliwe substancje
W przypadku, gdy oczko wodne lub staw ogrodowy otoczony jest drzewami liściastymi, należy usunąć podbierakiem opadłe na taflę liście, które gnijąc, nadmiernie zakwaszają wodę. W celu ułatwienia zabiegu korzystnie jest rozpiąć specjalną siatkę, zapobiegającą przedostaniu się liści do wody. Należy je systematycznie usuwać, aby nie dopuścić do rozpoczęcia procesów gnilnych. Powodują one zubożenie wody w tlen i uwalniają duże ilości toksyn, na czym najbardziej cierpią ryby. Jesienią koniecznie trzeba też oczyścić dno oczka wodnego z części osadu i mułu, używając do tego podbieraka z gęstą siatką lub stosując pompę do brudnej wody. Należy usunąć również wszelkie przekwitłe i usychające nadziemne części roślin. Używanie chemicznych preparatów oczyszczających wodę  powinno być przeprowadzone z umiarem. Biopreparaty bezpieczne i efektywnie pomogą ustalić równowagę mikrobiologiczną.

Jakość wody jest ważna
Wraz z nadejściem niższych temperatur aktywność ryb stopniowo się zmniejsza. Należy ograniczyć w tym okresie ilość dostarczanego pokarmu, w taki sposób, aby w zbiorniku nie pozostawały resztki. Indukują one, w podobny sposób jak liście, procesy gnilne, które pogarszają jakość wody. Wskaznikiem stanu naszego zbiornika są parametry takiej, jak odczyn Ph, twardość oraz zawartość azotynów i azotanów w wodzie. Ich stosunki i poziom mają ogromny wpływ na zdrowotność ryb obecnych w zbiorniku. Warto sprawdzać je okresowo, a jesienią koniecznie, za pomocą specjalnych testerów, które można nabyć w sklepach akwarystycznych. Jeżeli stężenie azotynów w wodzie jest większe od 0,5 mg/l wody, to woda taka jest dla ryb szkodliwa. Stężenie powyżej 5 mg/l jest dla ryb śmiertelne. W momencie stwierdzenia nieprawidłowości w składzie, należy wymienić około 15% wody w zbiorniku i usunąć resztki pokarmu oraz gnijące, obumarłe części roślin wodnych. Po trzech dniach badanie jakości należy powtórzyć.

Złota rybka w przeręblu
Jeżeli w oczku pozostaną na zimę ryby, nie można dopuścić do całkowitego zamarznięcia lustra wody. Spowodować to może śnięcie ryb z powodu niedostatecznej ilości tlenu. Przed pierwszym mrozem trzeba na powierzchni wody umieścić przerębel styropianowy w najgłębszej części stawu. Specjalnie zaprojektowane przeręble o wysokich ściankach, z obciążonymi piaskiem komorami powodującymi głębokie zanurzenie. Dostępne są w specjalistycznych sklepach. Doskonale izolują przed mrozem i zabezpieczają urządzenia przez przemarzaniem od spodu. Przy większych mrozach należy jednak zastosować inne wersje przerębli styropianowych - z brzęczykiem, z grzałką, oraz wersja z grzałką i brzęczykiem w jednym zestawie. Przerębel styropianowy zaopatrzony w brzęczek służący do napowietrzania utrzymuje niezamarznięty przerębel w lodzie  do temperatury - 15 stopni C. Jeżeli temperatura spadnie poniżej 15 stopni C, umieścić w oczku należy przerębel styropianowy z grzałką o mocy 35 W. Zapewni to utrzymanie otworu w lodzie nawet przy temperaturze do -25 stopni C, dostarczając jednocześnie niezbędny dla ryb tlen.
Inną metodą jest wytworzenie tzw. poduszki powietrznej, co polega na wywierceniu w lodzie otworu i wypompowaniu części wody, tak aby pod lodem wytworzyła się około 3 - centymetrowa  pustka powietrzna. Otwór należy przykryć  styropianem, co sprawi, że woda pod lodową powłoką trudniej zamarza

Grozny mróz
W okresie jesiennym rośliny w oczku wodnym wymagają pielęgnacji, podobnie jak rośliny ogrodowe. Należy wyciąć wszelkie przekwitnięte kwiatostany i usychające licie (np. kaczeńce, krwawnice, pontederie, babki wodne, strzałki itd.). Wyjątkiem są pałki wodne i inne rośliny tworzące sitowie. Będą one stanowić zimową ozdobę oczka wodnego oraz wspomogą w pewnym stopniu natlenienie wody. Żółknące liście lilii wodnych można urwać wraz z ogonkiem tuż przy nasadzie przez energiczne, mocne szarpnięcie. Wiele roślin wodnych można w tym okresie rozmnożyć poprzez podział większych kęp . Tropikalne rośliny pływające, jak hiacynt wody, czy pistia już pod koniec lata trzeba zabrać do dobrze oświetlonego i ogrzewanego pomieszczenia. Niestety pomimo niezbędnych zabiegów  zimowanie takich roślin zwykle kończy się niepowodzeniem i traktuje się je jako jednoroczne. Przed nadejściem pierwszych przymrozków należy przenieść do mieszkania ciborę zmienną (tzw. papirus). Zimuje ona bez problemów we wszelkich pomieszczeniach z temperaturą powyżej 0 stopni C. Inne rośliny, które mogą ucierpieć to pondederia i oronioum oraz tułacz pstry, który dobrze zimuje w nieogrzewanym pomieszczeniu, np. w garażu, bo nie wymaga światłą w okresie zimowego spoczynku.

Małe oczko wodne
Sposób zabezpieczenia na okres zimowy jest uzależniony od wielkości i formy posiadanego zbiornika. W przypadku małych zbiorników, których pojemność nie przekracza 200 litrów, jedynym wyjściem jest całkowita likwidacja na okres zimowy.Ryby i rośliny muszą zostać przeniesione do zamkniętych pomieszczeń, w których będą miały optymalne warunki do przeżycia. Niektóre gatunki ryb mogą zimować także w akwarium w temperaturze pokojowej, nawet w jednym zbiorniku z rybami tropikalnymi (osobniki młode). Należy jednak liczyć się z zagrożeniem zniszczenia wystroju zbiornika, ponieważ karasie i karpie w akwarium bardzo niszczą rośliny i kopią w podłożu, mącąc wodę. Decydując się na takie rozwiązanie pamiętajmy, że ryby znacznie pózniej wrócą do oczek niż ma to miejsce przy zimowaniu w nie ogrzewanej piwnicy. Będą też bardziej podatne na różne choroby i pasożyty. Ryby powinny powrócić do oczka dopiero w dwa tygodnie po ponownym napełnieniu go wodą, tylko wtedy, gdy temperatura wody w oczku nie różni się o więcej niż 3 stopnie C od tej, jaką mamy w tymczasowym zbiorniku. Pojemnik lub formę oczka wodnego po opróżnieniu z wody wypełnia się posiekaną słomą, co chroni go przed pęknięciem w czasie silnych mrozów. W przypadku pozostawienia wybranych roślin w zbiorniku, przykrywamy je matą słomianą oraz grubą warstwą liści. Co pewien czas trzeba skontrolować wilgotność  podłoża na dnie zbiornika. Pojemniki ruchome najlepiej przenieść do zamkniętego pomieszczenia.

Duże oczko wodne
W przypadku dużych zbiorników, których głębokość przekracza 100 cm, możliwe jest pozostawienie ryb i roślin w zbiorniku. W takich zbiornikach woda nie zamarza do samego dna i ryby będą wstanie przetrwać w nich zimę, przebywając w pobliżu dna zbiornika, gdzie temperatura wody nie powinna spaść poniżej 4 stopni C. W takim zbiorniku po opadnięciu wszystkich liści należy wykonać gruntowne sprzątanie. Ryby trzeba przenieść do innego zbiornika  na czas porządków. Czyszczenie poprzedzamy usunięciem około 2/3 zawartości wody i po obniżeniu jej poziomu wydobywamy osiadły na dnie zbiornika szlam, czyścimy brzegi i dno zbiornika. Silnie rozrośnięte rośliny trzeba przyciąć. Po wykonaniu tych czynności  i uzupełnieniu wody, wpuszczamy z powrotem ryby.

Sprzęt też zimuje
Sprzęt elektryczny, taki jak: pompy do oczek wodnych, filtry i lampy przed zimą należy wyjąć z oczek wodnych, aby nie uległy zniszczeniu przez zamarznięcie. Całą instalację elektryczną korzystnie jest zabezpieczyć przed wilgocią. Pompy należy oczyścić i następnie umieścić w wiaderku z wodą, pozostawionym w piwnicy lub innym pomieszczeniu , gdzie temperatura nie spada poniżej 0 stopni C.Filtry powinny zostać oczyszczone z resztek pokarmu, pozostałości roślin oraz wody. Zużyte wkłady wyjęte z filtrów mogą służyć jako nawóz - np. zeolit, ponieważ zawiera azotany i fosforany oraz węgiel. Pozostałe złoża, które nadają się do ponownego wykorzystania wiosną trzeba wypłukać w wodzie i pozostawić do przyszłego sezonu . Gąbki filtracyjne po dokładnym wypłukaniu i oczyszczeniu zostawia się również na przyszły sezon. Lampy UV należy zdemontować, ponieważ nie są odporne na działanie mrozu. Trzeba dokładnie je oczyścić , ponieważ zanieczyszczona tuba  kwarcowa zmniejsza znacznie skuteczność działania lampy UV-C

Izabela Adamska - Al Kilani